شبكة إيماننا الإسلامية | الدروس و المحاضرات
   
   
 

KITAABA
HAJJI`IIFII UMRAA

duree

 Hajji`iifii umraa

Gatii hajji`iifii umra`aa
Adaba Imaltu`uu
Akkaataa hajji`iifii umraa hidhatuu
gosa hidhannaaa 
Owwaatinsa ( attalbiya )
Waan nama hajji`iifii umraa hidhaterratti dhoowwamu
naamusa  Makka  seenu'uu
Xawaafa dhufiinsaa
Saysakha
Sa`yii
Arafaa dhaabbatuu
Arafa`arraa gara muzdalifa`aa dacha`uu
Muzdalifarraa gara mina yaa`u
Dalagaa guyyaa iida arafa`aa minatti dalagan
Mina buluu
Xawaafa dhaammanna`aa
umraa
Hajjiin ir`atuun waa afurin
Al`ihsaar ( dhoowwamuu )
Ziyaaraa masjida nabi muhammadiifii
Bidaa bakka ziyaaraatti dhiifamuu qabdu
Waan nama madiinaa dhaqerraa barbaadamu
Dhuma kitaabaa
 

 

 

 

 

 

 

 

KITAABA
HAJJI`IIFII UMRAA

   
 

 

DALAGAA GUYYAA IIDA ARAFAAA MINATTI DALAGAN

Dalagaan kurneessaa baatii arafaaa {guyyaa iidaa} dalgan dalagaa afuri .

1  Boolla gara makkaa as aantu tan boolla kaarraa yookaa boolla aqabaaa jeaniinitti,dhagaa turban Muzdalifaarraa guuratan  darbuu.

2 Eegasii wariiga deemaniin qaluu yookaa gorrauu .

3  Eegasii mataa haaddatuu

4 Eegasii xawaafa {ifaadgaaa}

Yookaa{ziyaaaraaa} makka dhaqanii godhuu

Dalagaa guyyaa iidaa akka dubbanne kanatti oofun yookaa dalaguun sunnaa. Waajibaa miti . takkaayuu dirqamaa miti .

Yaroon yookaa waytiin dalagaa dhagaa boolla boodatti guyyaa iidaa darban, akkasuma waytiin mataa haaddatan,akkasuma yaroon xawaafa ifaadaaa walakkaa halkan iidarraa seenti

Waytiin dhagaa darban tan irra caaltu , walakkaa halkan iidarraa qabdee, hanga aduun guyyaa iidaa seetutti

Ammoo waytiin darbuun namaaf gayu, hanga aduun afreessaa guyyaa iidaa seentutti deemti yookaa teessi.

Ammoo yaroon xawaafatiifii , mataa haaddatuuu yookaa ciratuuu hin dhumtu yookaa hin dabartu .                    

Duuba hoggaa { Mina }gaye ,wanni barbaadamu , duaaii as deemtu tana jeuu

 {   .    }

{ALHGAMDU LILLAAHI ALLAZHII BALLAGHANIIHAA SAALIMAN MUKGAAFAA ALLAAHUMMAHAAZHIHII MINAA QAD ATEYTUHAA WA ANA KGABDUKA WA FII QABDGATIKAASALUKA AN TAMUNNA KGALAYYA BIMAA ANANTA BIHII KGALAA AWLIYAAIKA ALLAAHUMA INNII AKGUUZHU BIKA MINALHGIRMAANI WALMUSGIIBATI FII DIINII YAA ARHGAMARRAA HGIMIIN }.

Manaan isaa akkana :

{ Galanni kan Rabbii nagayaan minaan na gayyeeti.yaa Rabbi tun mina hunoo dhufee anaa gabricha keetii, anaa harka kee keessa jiru .Yaa Rabbi waan awliyoota keetii kinnite naa kennuun si khadhadha. yaa waaqa hoongayuuufii balaa diin kiyya tuyxurraan sitti maganfadha.yaa kan warra rahmata namaa godhu hundarra rahmata namaa godhu  rahmata naa godhii waanin si khadhe naa kenni .

DALAGAAN DURAA GUYYAA IIDAA BOOLLATTI DHAGAA DARBUU

1 Dalagaa duraa boolla khaarratti yookaa kgaqabaatti dhagaa torba darbatuu . boolla sanitti dhagaa darbuun guyyaa iidaa  , salaamtaa { minaati }tanaaf jecha akkuma Muzdalifaarraa dhufaniin odoo hin hiikkanne yookaa hin qubanne dhagaa turban san boolla sanittidarbuun irra caala.yoo namaa  mijjaaye

Akkaataa dhagaa darbatiinsaa

Wanni gaarin yookaa irra caalu eega aduun baatee hanga sumayyoo waraanaa takka ol fuudhamtee darbatuu.wanni gaarin hoggaa darbu dhaabbatee Makka bitaa isatti dhiisee arafaa mirga isatti dhiisee boolatti gara galee darbuu. wanni gaarin hoggaa darbu harka isaa ol fuudhuu hanga bobaan isaa mulattutti .yoo dhiira taye dhalaan harka ol hin fuudhuu

Sunnaan hoggaa dhagaa duraa darbu talbiyaa kutuu yookaa dhaabuu bakka isiii {allaahu akbar } jeuu .

Odoo mataa haaddatuu, takkaa xawaafa  xawaafuu dhagaa dhagaa darbuu dura dursee. Hoggaa waan durse sanitti seenu talbiyaa dhaaba . Mataa haaddatuu yoo dhagaa darbuu dura durse , hoggaa haaduu jalqabu talbiyaa dhaaba.yoo xawaafa durse ,hoggaa xawaafa jalqabu talbiyaa dhaaba .

Wanni gaarin isaa waa yaabbatu dhagaa boollatti darbuu yoo mijjaaye .   

Dhagaan darban torba tayuun dirqii . waanuma dhagaa jeamu darbuu. Odoo darbuu baatee,harkaan dhagaa san boolla keessa kaayee isaaf hin lakkaawamuuf. Ammas dhagaa san boollatti darbuu yaaduu , takkaa niyyatuu. Odoo dhagaa samii keessa ol darbee , dhagaan sun boolla san keessa buee , kan inni keessa buusuu hin niyyatin takkaa hin yaadin isaaf hin hisaabamu yookaa hin lakkaawamu .dhagaan eega boolla keessa buee , keessaa konkololaatun dhagaa goobooon yookaa wacaafaaan boollatti darbuun hin gayu .akkasuma miilan dhiitanii seensisuun hin gayu odoo dhagaan inni boollatti darbe boolla keessa buemoo , hin buunee shakee ,takkaa mamee isaaf hin lakkaawamu .dhagaa darban torbanuu adda addaan darbuu .odoo walitti qabee bakka takkaa darbee dhagaa tokko malee isaaf hin lakkaawamu dhagaan darban xaahira tayuun ni jaalatama . hokkaa taan ni jibbama

Dhagaa darbu hunda wajjiin takbiiraa jeuun ni barbaadama wanni gaarin hunoo akkana jeuu .   

 {     .   .   }

{Allaahu akbar allaahu akbar allaahu akbar  kabiraa walhgamdu lillaahi kathiiraa wa subhgaanallaahi bukratan wa asgiilaa laa`ilaaha illallaahu wahgdahuu laa shariika lahuu lulmulku wa lahulhamdu yuhgyii wa yumiitu wa huwa kgalaa kulli sheyin qadiir .laa ilaaha illallaahu  walaa nakgbudu illaa iyyaahu muchlisgiina lahuddiina ,walaw karihalkaafiruun. laa ilaaha illallaahu wahgdahuu sgadaqa wakgdahuu Wa nasgara kgabdahuu wa akgazza jundahuu. wa hazmalahgzaaba wahgdahuu laa ilaaha illallaahu wallaahu akbar}

Manaan isaa akkana :

Rabbiin guddina guddaa guddate, faarun hedduun yookaa marti ta isaati.haala hundatti rabbiin waan isaan hin mallerraa qulqullaaye.Rabbii tokkicha mootii faarfamaa malee Rabbiin biraa hin jiru .Rabbii jiraachisu kan jiraachisu. Kan waa hunda dandayu . nuti Rabbii tokkicha malee waan biraa hin gabbarru diin keenya isaaf qulqulleessinee .Rabbiin tokkichi sun isa baallama nabiif guutee gabricha isaa  Muhammad nageenyi isarratti haa jiraatuu gargaaree kophaa isaa xilaata isaa cabse Rabbiin isa malee Rabbiin biraa hin jirre waa guddate.

Dubbii  nama  lubbuu ifiitin dhagaa darbuu dadhabee

Namni lubbuu isaatin boollatti dhagaa darbatuu dadhabe ,dhukkubsatee yookaa hidhamee nama isaaf darbu ifirraa bakka dhaabbata nama ifirraa bakka dhaabbatuun yoo odoo waytiin dhagaa darban hin bayin dhibdiin sun narraa hin deemtuu beekhe.

 Ammoo yoo narraa deemtii beekhe, ifirraa bakkan dhaabbatuu, dhibdiin  irraa deemuu  eega.wanni san beekhaniin karaa nama ogommaa dhibdii sanii qabuutini.duuba yoo dhibdiin odoo guyyaan sadeen iida booda hin bayin irraa deemte ifumaaf  darbata

   Namni namarraa darbuun gayuun yoo lubbuu ifirraa kan darbe taye .waan guyyaa san darban hunda.akkana jechuun boolla sadeenittuu ifirraa darbee eegasii deebiee nama isa wakkalaterra darba qawlin takka yoo boolla takkatti ifirraa darbee eegasii namarra darbe , ni gaya jetti

Ammoo yoo odoo ifirraa hin darbin namarraa darbe kan isaa tayeeti argama.. Nama gaggabee dhagaa darbuu dadhaberraa darbuun hin gayu odoo nama wakkalatee namni sun irraa darbee, duuba nama dadhabe sanirraa wanni isa dadhabsiisee darbuu dhoowwe sun irraa deemte dhagaa namni isarraa darbe san deebisuun dirqiii mitihaa tayuu deebisuun irra caala  

 

DALAGAAN MINATTI DALAGAN  TA LAMMEYSUUU

Namni hajjiiif yookaa umraaaf makkatti deemu  waan makkatti qalu ifiin wajji oofuuutu barbaadama. Gaalafii loonifii reerraa waan dandayu.wariiga ifiin wajji oofan bakka hajji yookaa umraa irra hidhatanitti asxaa inni wareega tayuuu itti godhuuutu gaarii haada faa mormatti hidhanii wareega san minatti gorrauutu gaarii. lafa minarraa bakkuma isaaf mijjooytetti. Haa tayuu bakka nabi Muhammad nageenyi isarratti haa jiraatuu itti qaletti gorrauutu gaarii. sun dachii qiblaa masjidulkheyfii jirtuu. bakka hoggaa gara arafaaa deeman gara bitaatti haftu . wanni qalan yoo waajiba taye,namichi qale irraa nyaatuu hin qabu ammoo yoo sunnaa taate nyaatuu ni qaba .waan akka tiruuu faa. Wariiga deemaniin qaluun eega dhagaa darbatuurraa raawatanii, odoo waan biraa hin dalayne tayuuutu gaarii .

 

Dalagaa guyyaa iidaa dalaganirraa kan sadeessuoo mataa haaddatuu yookaa  ciratuu

Hoggaa dhagaa darbatuurraa guyyaa iidaa raawatee wareega yookaa udhiyaa qale , dalagaan itti aantu mataa haaddatuu .

Duuba yoo dhiira taye mataa hunda haaddatuuutu irra caala . nabiin nama haaddateef hoggaa hedduu duaaii godhee yoo mataa haaddatuu hin  fedhin ni cirata hunda takkaa garii. Rifeensa sadii haadun yookaa ciruun dirqama yoo ciruurratti gabaabbate wanni gaarin rifeensa hunarraa hanga mataa qubbeenii ciruu.

Ammoo dhalaan haaddatuurra ciratutuu isiidhaf irra caala. .

Hoggaa mataa haaddatu qiblaatti gara galuu 

Allaahu akbar jeuu . hoggaa haaddatu gama mirgaatin jalqabuu.rifeensa isaa awwaaluu .

Mataa haaddatuun dhaaba yookaa ruknii hajjiiiti .isaan malee hajjiin hin guutamtu. Hanga mataa haaddatuu hajjiin irraan buutu. hin hiikkamtu jechuu . namni rifeensa hin qabne haaduu mataarra ooofa .

 

Dalagan guyyaa iidaa dalagan  ta afreessaaa  xawaafa ifaadaaati .

Eega guyyaa iidaa minatti dhagaa darbatee , yoo qabaate waa qalee, haaddatee guyyuma iidaa kana makkatti qajeelee , makka dhufee, xawaafa ifaadgaaa yookaa ziyaaraaa xawaafa 

Xawaafni ifaadgaaa yookaa xawaafni ziyaaraaa ruknii hajjiiitii hajjiin isaan malee hin guutamtu. Namni isa hin dalagin  hajjii keessa jira. akkaatan xawaafa ziyaaraaa akkuma xawaafa tanaan dura dabarsineetii , hajarulaswadiin jalqabeeti , hajarulaswaditti fixee akkasitti haggaa torba guuta .waan jeamu jeaadhaa waan dalagamu dalagaadhaa. Duuba eega irraa raawatee , rakaaa lama saaatee , yoo kan xawaafa quduumaa yookaa dhufiinsaa booda kan sayii godhe taye , safaafii marwa jidduu hoggaa  torba deddeebie taye sayii san hin deebisu.Ammoo yoo kan hin dalagin taye, xawaafa kana booda sayii godha .sayiin ruknii hajjiidhatii.waan isii hin fidiniin hajjiin hin guutamtuu namichi hajjiirraa hin bayu hajjuma keessa jira   .

WAYTII DALAGAA GUYYAA IIDA ARAFAAA

 Dalagaan guyyaa iidaa dalagamtu afuri :

dhagaa darbuu .

waa qaluu .

mataa haaddatuu yookaa ciratuu .

xawaafa ifaadaaa godhuu .

akkaatan itti afran kana dalagan, ka irra caalu

** dura  dhagaa darbatuu eega aduun baatee.

**eegasii  waa qaluu .

**eegasii haaddatuu .

**eegasii xawaafuu .

Waytiin dhagaa darbuuutifii ,haaddatuuufii xawaafuuu ,walakkaa halkan iidarraa seenti .

Ammoo waytiin waa qaluuu , ta udhiyaaa eega aduun guyyaa iidaa baatee, hangi rakaaa lamaa dabree seenti .

Waytiin boolla duratti guyyaa iidaa dhagaa darbuuu sadii : takka waytii isii keessa boola sanitti darbuun irra caalu  .sun baya aduurraa hanga zuhriitti . takka waytii isii keessa darbuun maraxamu yookaa filatamu. Sun zuhriirraa hanga aduun guyyaa iidaa seentutti .takka waytii isii keessa darbuun gayu . sun hanga guyyaan sadeen iida boodaa dhumutti

Ammoo waytiin waan qalanii, udhiyaaafii wareega sunnaaa yoo taye eega aduun guyyaa iidaa baatee yaroon salaata rakaaa lamaafii khuxbaa lamaaf balattu dabruuun seentii guyyaan sadeen iida boodaa dabruuun dabarti.san booda wareegafii udhiyaa amata kana godhuun isa dabarte  

Yoommoo wareega waajibaa yookaa udhiyaa waajibaa ta ifirratti wajjabsiise taate isii qaluun dirqamaa waytiin dabarte jeee hin dhiisuu . 

Ammoo waytiin mataa haaddatuuutifii xawaafa ifaadaaa walakkaa halkan iidarraa seentii, ammoo dhuma hin qabdu. Waytuma fedhe haaddatuu ni qaba odoo bara meeqaatamuu taaee , waytiin isaan lamaanii hin dabartuu .

Hajji`irraa hiikkatuu

 

Hajjiin hiikkaa lama qabdi kan hiikkaa duraatifii hiikkaa booda je`amu

1  Hiikkannaan duraa, dalagaa hajji`ii sadeen , siif dubbadhurraa , waa lama dalagu`uun argama dalagaan hajji`ii sadeen sun boolatti dhagaa darbuu , haaddatuu xawaafa ziyaara`aa xawaafuu duuba sadeen kanarraa yoo waa lama dalage, haaddatee ,dhagaa darbate ,takkaa haaddatee xawaafe ,takkaa dhagaa darbee xawaafe hiikkannaan hajji`ii ta duraa isaaf argamte hiikkannaa duraa tanaan wanni hajjii hidhannaan , isarratti haraamaye, yookaa irraa dhowwame , marti isaaf halaal godhamtee, waan san hunda dalaguu ni qaba waan takka malee sun waan dhala`atti rarra`uu kan akka itti ida`amu`uu itti maxxanu`nu nikaaha hidhu`uu takkaa hidhatu`uu kun hundinuu isarratti dhowwamaa dalaguu hin qabu ammoo huccuu hodhamte uffatuun waan urgaayaa godhatuun waa al`oolun faan isaaf halaalii dalaguu qaba .

2 Hiikkannaan lammeeysa`aa dalagaa hajji`ii sadeen dubbane hunda dalagu`uun argama yoo dhagaa darbatee mataa haaddatee xawaafa ziyaara`aa xawaafe hiikkannaan hajji`ii tan lammeysa`aa argamtee , wanni sababaa hajjii hidhatu`uutin , irratti haraamaye,yookaa irraa dhoowwame , marti isaaf halaal godhamtee dalaguu qaba waan dalagaa hajji`ii gurguddo`orraa bayeef .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

kh_rashad2004@hotmail.com